Dag van de Architectuur/Brief aan Manrique
Open brief aan een van de drie inspiratoren in Het Huis van Van Beurden t.g.v. de Dag van de Architectuur 2026.
César Manrique 1919-1992
Beste César
Uw werk kennen we nog maar enkele jaren. Dat komt doordat onze dochter naar Gran Canaria verhuisde. Zij was het die ons in het voorjaar van 2024 op uw werk op Lanzarote attendeerde. Precies op het moment dat wij hadden besloten om, na vijf jaar zoeken, onze zoektocht naar andere woonruimte te beëindigen.
Uw gedachtegoed kwam voor ons op het juiste moment. We raakten diep onder de indruk van uw visie. U bent uiteindelijk een belangrijke inspiratiebron geworden voor de renovatie van ons huis. Bovendien is uw levenswerk een prachtige illustratie van het thema van deze Dag van de Architectuur: de sociale samenleving.
Bij de verbouwing hebben we ons laten leiden door uw idee dat binnen en buiten met elkaar verbonden moeten zijn. Dat uitgangspunt hebben we toegepast bij de vernieuwing van de badkamer en bij de herinrichting van de aanbouw: het enige deel van ons huis dat door Jan van Beurden is ontworpen. Net als Jan van Beurden was u een veelzijdig mens.
U bleef uzelf in de eerste plaats schilder noemen. Maar daarnaast was u beeldhouwer, architect, natuurbeschermer, ecoloog, stedenbouwkundig adviseur, ontwikkelaar van woonwijken en ontwerper van tuinen en landschappen. Kortom: een bijzonder mens.
Tussen 1968 en 1992 drukte u een onuitwisbare stempel op Lanzarote, een eiland dat op het eerste gezicht bijna buitenaards aandoet. Een landschap van lava en vulkanisch gesteente, gevormd door de grote uitbarstingen van 1730. Juist toen de Canarische Eilanden werden aangewezen voor de ontwikkeling van massatoerisme, kwam u in actie.
U voorzag dat ongecontroleerde groei het karakter van het eiland zou aantasten en ten koste zou gaan van de lokale bevolking. Tijdens uw verblijf in New York had u gezien hoe groot de verschillen tussen arm en rijk konden worden. U wilde voorkomen dat die ontwikkeling zich ook op Lanzarote zou voltrekken. Maar aanvankelijk begreep bijna niemand wat u bedoelde.
Daarom begon u niet met een beleidsnota of een masterplan. U begon met een kunstwerk. Een monument als eerbetoon aan de boeren van het eiland.
Vervolgens bouwde u in die omgeving uw eigen huis en atelier: Taro de Tahíche. Tegenwoordig is het een van de bekendste bezienswaardigheden. In totaal creëerde u pro deo zes toeristische hotspots op het eiland. Wat daarbij opvalt, is dat vrijwel alles werd gerealiseerd met mensen van het eiland zelf. Niet omdat het moest, maar omdat u ervan overtuigd was dat ontwikkeling alleen waarde heeft wanneer de gemeenschap ervan profiteert. Tot op de dag van vandaag plukt Lanzarote daar de vruchten van.
Uw invloed is overal zichtbaar op het eiland. De witte huizen, gebouwd in traditionele kubusvormen. De subtiele kleuraccenten: groen in het binnenland en blauw aan de kust. De manier waarop woningen kunnen meegroeien met een gezin, door nieuwe bouwdelen rond een centrale patio toe te voegen. Dat doet ons denken aan de duplexwoningen die Jan van Beurden na de oorlog ontwierp aan de Kwaklaan in Wateringen, met een gezamenlijke binnentuin als ontmoetingsplek.
Ook op grotere schaal is uw invloed tot op de dag van vandaag merkbaar. Er wordt beperkt in hoogte gebouwd, zelfs in de toeristische gebieden. Kabels zijn waar mogelijk uit het zicht gebracht. En opvallend genoeg ontbreken de reclameborden die op zoveel andere vakantiebestemmingen het straatbeeld bepalen. U liet zien dat economische ontwikkeling en zorg voor landschap, cultuur en gemeenschap elkaar niet hoeven uit te sluiten.
Wat ons ook fascineert, is uw manier van werken. Voor veel projecten maakte u nauwelijks tekeningen. U begon te bouwen, samen met lokale ambachtslieden. Ideeën ontstonden tijdens het proces. Hooguit werden plannen achteraf vastgelegd. Zelfs in die tijd was dat uitzonderlijk.
Wij hebben het iets traditioneler aangepakt en voor onze verbouwing architect Alex van Haasteren ingeschakeld. Toch herkennen we iets van uw werkwijze. Ook bij ons ontstonden veel oplossingen pas tijdens het bouwproces. Bijvoorbeeld de nieuwe provisiekast. Net als Jan van Beurden besefte u bovendien hoe belangrijk het is om werk en ideeën te bewaren. U ging daarin zelfs nog een stap verder.
In 1992 bracht u uw gedachtegoed onder in de Fundación César Manrique, gevestigd in uw eerste woonhuis. Daardoor blijven niet alleen uw gebouwen bestaan, maar ook de waarden die eraan ten grondslag liggen. Dat vinden wij misschien wel uw grootste nalatenschap. Dat een visie kan voortleven. Dat uw ideeën mensen blijven inspireren. Dat één persoon een blijvend verschil kan maken voor een hele gemeenschap.
Wij hopen op bescheiden schaal iets vergelijkbaars te doen op ons eigen wooneilandje. Door ons huis en tuin open te stellen willen wij bijdragen aan ontmoeting, inspiratie en verbondenheid. En de betekenis van Jan van Beurden voor Wateringen levendig houden. Niet omdat wij denken dat ons huis bijzonderder is dan andere huizen, maar omdat plekken betekenis krijgen wanneer mensen ze met elkaar delen. Want uiteindelijk is dat misschien wel de kern van wat u ons heeft nagelaten: dat architectuur niet alleen gaat over gebouwen, maar vooral over mensen.
Irmgard Bomers, bewoner sinds 1990
Meer informatie
De brief maakt deel uit van de Open Dag: Een nieuw begin in het Huis van Van Beurden
Zie ook:
Wikipedia/César Manrique
Wikipedia/Jan van Beurden of lees Dag van de Architectuur/Brief aan Van Beurden
Wikipedia Charles Rennie Mackintosh of lees Dag van de Architectuur/Brief aan Mackintosh
Jan van Beurden 1908-1988
Beste Jan
Wat zou u ervan vinden dat er, zoveel jaren na uw overlijden, nog steeds belangstelling bestaat voor u en uw werk als architect?
Zou u zich omdraaien in uw graf? Of zou u er stiekem toch een beetje trots op zijn?
Ik vermoed het laatste.
Ik heb u nooit persoonlijk gekend. Toch heb ik de afgelopen jaren veel over en van u geleerd. Vooral dankzij gesprekken met drie van uw elf uw kinderen: Mieke, Peter en Sjef. Maar ook dankzij het uitgebreide archief dat u heeft nagelaten. Een schat aan tekeningen, plannen en documenten van uw projecten. Dat archief kwam eigenlijk pas echt boven water doordat we vragen ging stellen over u, de naamgever van ons huis.
Het blijft bijzonder dat wij al vele jaren wonen in een huis dat in Wateringen nog steeds bekendstaat als het Huis van Van Beurden. Terwijl u het huis niet eens zelf heeft gebouwd. Wij kochten het inmiddels 36 jaar geleden van uw vrouw Anna Janszen. U was toen al overleden. We beschouwen het als een voorrecht om hier te wonen.
Voor ons gaat wonen niet zozeer over bezit, maar over rentmeesterschap. Over verantwoordelijkheid nemen voor het behoud van een plek op de lange termijn. Zorg dragen voor een huis, voor de omgeving en voor de mensen die er gebruik van maken. Dat sluit mooi aan bij het thema van de Dag van de Architectuur: de solidaire samenleving. Ik denk dat het Huis van Van Beurden daarin een betekenisvolle rol kan spelen. Maar daar kom ik straks nog op terug.
In de loop der jaren heb ik ontdekt, Jan, dat wij meer gemeen hebben dan ik aanvankelijk dacht. Neem bijvoorbeeld het belang van archiveren. Dankzij uw archief kunnen mensen vandaag de dag zien wat u heeft gemaakt. Het vergroot de kans dat de waarde van uw werk wordt herkend en dat gebouwen niet gedachteloos verdwijnen. U moet zich dat destijds ook hebben gerealiseerd.
Ook delen we een brede belangstelling. Interesse voor het verleden, maar tegelijk oog voor nieuwe ontwikkelingen. Niet alles bij het oude laten omdat het oud is, maar pragmatisch kijken naar wat beter kan. Een mooi voorbeeld is de aanbouw die u in 1955 liet realiseren: een bijkeuken voor uw vrouw en een werkkamer voor uzelf. Het enige echte stukje Van Beurden in dit huis, wat wij nu hebben veranderd in een tuinkamer.
Wat mij misschien nog wel het meest aanspreekt, is uw vermogen om zakelijkheid en idealisme met elkaar te verbinden. Voor de oorlog werkte u als zelfstandig architect, onder meer voor de gemeenten die tegenwoordig samen Midden-Delfland vormen. Na de oorlog koos u voor meer zekerheid en werd u hoofd Openbare Werken in Wateringen. Maar wel onder één belangrijke voorwaarde.
U legde contractueel vast dat u daarnaast particuliere opdrachten mocht blijven aannemen. Want tekenen was uw lust en uw leven. Niet het verdienen van geld, maar het ontwerpen zelf gaf u voldoening. Dat begrijpt niet iedereen. Regelmatig stonden er mensen aan de deur die wilden dat u iets voor hen zou regelen. Maar daar moest u weinig van hebben. Wat u wél regelde, was dat er na de oorlog gebouwd kon worden. Met beperkte middelen en een groot tekort aan materialen wist u toch oplossingen te vinden. Driekwart van het naoorlogse Wateringen is mede door uw werk gevormd.
Roeien met de riemen die je hebt. Ook dat spreekt mij aan. Eerlijk gezegd waren wij ooit helemaal niet van plan om zo lang in uw huis te blijven wonen. Als niet-geboren Wateringers bleven wij toch een beetje buitenstaanders. Het is grappig om te weten dat u, als geboren Schipluidenaar, dat gevoel zelf ook heeft gekend. Daar houden de overeenkomsten overigens wel zo’n beetje op.
Inmiddels zijn ook wij een ouder echtpaar geworden in een groot huis. Lange tijd dachten we dat dit geen huis was om oud in te worden. Daarom zijn we ruim vijf jaar op zoek geweest naar een alternatief. Ergens op de lijn Den Haag, Utrecht, Arnhem. We zochten een plek met een verhaal. Een plek waar meerdere generaties samen zouden kunnen wonen. Zo divers en multicultureel mogelijk. Met ruimte om elkaar te ontmoeten, binnen én buiten. We werden lid van Groepswonen, organiseerden in 2022 Woondromen en bezochten talloze projecten. Maar nergens vonden we iets waar we allebei echt enthousiast van werden.
Ondertussen groeide het respect voor uw werk, zowel in Wateringen als in Midden-Delfland. En langzaam gingen wij ook anders naar ons eigen huis kijken. Daar kwam nog iets bij. Onze beide dochters verhuisden naar het buitenland. Dan blijkt het ineens heel prettig om voldoende logeerruimte te hebben. Eind 2024 pakten we ons wensenlijstje er nog eens bij. Toen ontdekten we dat we eigenlijk al heel veel hadden van wat we zochten.
Met dat inzicht hebben we een renovatieplan gemaakt. Een plan om het huis toekomstbestendig te maken, geschikt om ouder in te worden én geschikt om te delen met anderen. Daarbij hebben we ons laten inspireren door uw aanbouw uit 1955 en door het gedachtegoed van César Manrique en Charles Renny MacIntosh.
Ook in onze derde levensfase willen wij van betekenis blijven. We willen ons blijven ontwikkelen. Blijven delen. Blijven inspireren. En op onze eigen manier bijdragen aan een mooiere wereld. Daarom stellen wij het Huis van Van Beurden open. Niet alleen als woning. Maar ook als ontmoetingsplek. Een plek waar verhalen worden gedeeld, waar mensen elkaar vinden en waar het verleden inspiratie biedt voor de toekomst.
Ik denk dat u dat misschien wel had kunnen waarderen.
Irmgard Bomers, bewoner sinds 1990
Meer informatie
Deze niet geplande uitkomst van een zoektocht begon in juni 2020 met een verhalenavond.
Zie ook: Wikipedia/Jan van Beurden
